ا
تاريخ خبر: شنبه 13 مهر 1392 -29 ذيقعده 1434ـ 5 اكتبر 2013ـ شماره  25707آب و ارتقاي بهره وري
همواره به دست آوردن حداکثر سود ممکن از نیروی کار، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان، مکان و ... در جهت ارتقای سطح زندگی انسان ها و ساختن جامعه مرفه تر، مدنظر همه صاحب نظران سیاست و اقتصاد است.
از آنجایی که منابع و عوامل تولید یا عامل های تشکیل دهنده فعالیت‌های تولیدی شامل منابع طبیعی، سرمایه، کار و مدیریت در هر سرزمینی محدود و از طرفی نیازهای بشر روزافزون، پرشمار و نامحدود است، به همین دلیل، مبحث بهره وری یا استفاده بهینه از عوامل تولید مطرح خواهد شد.بهره وری مفهومی جامع و کلی است که افزایش آن در ارتقای سطح زندگی و رفاه و آرامش بیشتر انسان ها بسیار موثر است.
افزایش بهره وری بر شاخص های اقتصادی مانند تولید، تورم، سطح اشتغال و توان رقابتی کشورها تاثیر می گذارد. بنابراین بسیاری از کشورها بویژه کشورهای در حال توسعه با سرمایه گذاری های گسترده، به دنبال ارتقاء و گسترش بهره وری و دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی هستند.در برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران هم به بهره وری در تمام بخش های کشور توجه جدی شده و به گونه ای برنامه ریزی شده است که یک سوم رشد اقتصادی کشور در پایان برنامه از طریق افزایش بهره وری تامین شود.در دهه های اخیر، رشد سریع جمعیت مهمترین عامل کاهش سرانه آب تجدیدشونده کشور در طول هشتاد سال گذشته بوده است. لذا بهره برداری از این منابع به شکل مطلوب، مؤثر و کارا در جهت تضمین توسعه پایدار یکی از موضوع های مهم مطرح شده است.جمعیت ایران طی هشت دهه گذشته، حدود هفت برابر شده و از کمتر از ۱۰ میلیون نفر در سال ۱۳۰۰ به بیش از ۷۶ میلیون نفر تا پایان سال ۹۱ رسیده است. همچنین براساس گزارش سازمان ملل، ایران هفدهمین کشور پرجمعیت جهان است. بر این اساس، میزان سرانه آب تجدیدپذیر کشور هم از میزان حدود ۱۳ هزار مترمکعب در سال ۱۳۰۰ شمسی به حدود ۱۷۰۰ مترمکعب در سال ۹۰ کاهش یافته است.
با در نظر گرفتن شاخص جهانی فالکن مارک، در زمان حاضر ایران با توجه به سرانه آب تجدیدپذیر در آستانه تنش آبی است. افزون بر این، براساس شاخص سازمان ملل (با توجه به اینکه در شرایط کنونی بیش از ۷۰ درصد از کل آب تجدیدپذیر کشور مورد استفاده قرار می گیرد)، ایران در وضعیت بحران شدید آبی قرار دارد.از طرفی در چهار دهه گذشته میزان مصرف آب در بخش های کشاورزی، شرب و صنعت حدوداً دو برابر شده است. همچنین میزان تلفات آب در بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف کننده حدود ۶۷ درصد است، لذا با توجه به افزایش تقاضا برای آب در آینده و کمبود منابع موجود، استفاده بهینه از آب در همه بخش ها بویژه بخش کشاورزی امری ضروری است. لذا یک برنامه‌ریزی صحیح مبتنی بر نگرش جامع و مدیریت موثر منابع آب اجتناب ناپذیر است.برای تهیه یک برنامه کاربردی، در ابتدا باید مشکلات را به درستی شناخت و آنها را ارزیابی کرد. به عنوان نمونه مشکلاتی که امروزه گریبانگیر بخش آب کشور است را می توان به سه دسته "سازمانی"، "فنی و زیربنایی" و "اجتماعی و فرهنگی" تقسیم کرد.
در بخش سازمانی، روابط و ضوابط حاکم بر کارایی سازمان های مسئول در بدنه دولت تاثیرگذار هستند. بنابراین شناسایی اینکه چه ضوابط یا ساختاری مفید یا بالعکس چه ضوابط یا ساختاری مخرب هستند و همچنین ارزیابی آنها می تواند در بالا رفتن کارایی سازمان موثر باشد.
برای ارزیابی سازمان های موجود در بدنه دولت می توان از مفهوم "بهره وری سازمان" استفاده کرد. در این مفهوم، میزان نهاده و ستانده با توجه به الگوهای ریاضی و غیر ریاضی ارایه شده توسط اقتصاددانان مورد مقایسه قرار می گیرند.برای ارزیابی بهره وری سازمان و بهبود آن، به شاخص های کمی نیاز است که بتواند معرف وضعیت سازمان یا میزان بهره وری آن باشد. در این صورت به منظور بهبود شرایط موجود باید تلاش شود که با ارتقای شاخص ها بهره وری افزایش یابد.در رابطه با مشکلات فنی و زیربنایی هم مفهوم بهره وری می تواند بسیار سودمند باشد. تعریف شاخص های مناسب برای ارزیابی بهره وری آب در صنعت، شرب و کشاورزی و تلاش در جهت ارتقای آنها موجب بهبود بهره وری و جلوگیری از هدررفت آب می شود.مفهوم بهره وری برای مقایسه وضع مصرف آب در مکان های مختلف و افزون بر این رشد یا زوال موجودیت آب در هر نقطه می تواند مورد استفاده قرار گیرد.افزون بر این، واضح است که مسایل فرهنگی و اجتماعی مردم و مسئولان تا حد زیادی بر بهره وری موثر است. لذا لازم است در جهت ارتقای بهره وری، برنامه های آموزشی و پژوهشی موردنیاز تدوین و اجرا شود.
سیدحمید موسوی کارشناس گروه بهبودو بهره‌وری صنعت آب و آبفای وزارت نیرو _پایگاه اطلاع رسانی وزارت نیرو